Ekitaldia arratsaldeko 19:00etan Durangoko alde zaharretik zehar izango den kalejira batekin hasiko da. Berrehun inguru dantzariek 19:30etan Ezkurdiko plazan hainbat dantza erakutsiko dituzte: mutilek banangoa, makiljokoa eta txotxongiloa eta gero neskekin batera, zinta dantza, estanpa eta arku dantza.

Durangaldeak, dantza eta kantu inguruko folklore aberatsa gorde du mendeetan zehar, eta horren adierazpen nagusia, oraindik ere herri batzuetan, agintarien aurrean, egiten diren dantzak ditugu. Baina ez dira bakarrik gizonen dantzak. Andrak ere izan dute tokia gure jai eta dantzetan ,eta horren adierazgarri ditugu Garai eta Iurretako nesken sokadantza, estanpa, domingillo dantza eta abar.

Bostgarren edizio honetan, Gerediaga Elkarteak, Euskal Asteko egitaraua aprobetxatu nahi du dantza horiek kaleratzeko eta ezagutzera emateko.

Liburuak, cdak eta jokoak kaleratzen dira Ermun eta Gerediagak Durangaldeari buruzko argitalpenak ezagutzera emateko aukera paregabea izaten du.

Azoka, Ermuko Kardinal Orbe plazan kokatuta egoten da ordutegi honetan:

Goizeko 11:00etatik 14:00etara eta arratsaldeko 16:30etik 20:30era ostegun eta ostiralean eta 11:00etatik 14:00etara eta arratsaldeko 17:00etatik 21:00etara asteburuan.

Berarekin batera, egitarau kultural zabala egongo da:

Batzarreko gai zerrenda hau izango da: 

1. Aurreko aktaren irakurketa eta onartzea.
2. 2012. urtean burututako ekintza eta egitasmoen azalpena.
3. Txosten ekonomikoaren azalpena eta onartzea.
4. 2013. urterako ekintza eta egistasmoen azalpena eta onartzea.
5. Zuzendaritza Batzorderako Anboto ataleko hautagaien berrespena.
6. Galdera-erantzunak.

Iñaki Irigoien Etxebarria (Bilbo, 1935) folklore arloa eta, zehatzago, euskal dantza protagonistatzat duen ekitaldi edo gertaera orotan ezinbestean aipatu beharreko pertsonaia txit ospetsua da.

Gaur egun desagertuta dauden antzinako dantza tradizional batzuk berreskuratu eta taxutu ditu, Bizkaiko folklorearekin loturik dauden zenbait alderdi arlo historikoan dokumentatuz.

Lan ugari ditu, baina azpimarratzekoak dira Gerediaga Elkarteak argitaraturiko "Errebonbiloak" eta joan den astean aurkeztu zen "Garai: ohiturak, jaiak eta dantzak".

ESKERRIK ASKO, IÑAKI!

Garaiko Otea Loran elkarteak, liburuaren hitzaurrean aipatzen den lez, elizate horretan sakon sutraituta dauden dantzak eta usadioak ezagutzera emateko bultzatu du argitalpen hau.

Gerediaga Elkarteak koordinaturiko lan hau bi multzo nagusietan zatitzen da. Alde batetik, Iñaki Irigoienek burututako ikerketa etnografikoa eta bestetik Uxune Martinezen testuekin eta Txelu Angoitiaren argazkien bitartez ohituren gaurkotasuna jasotzen duen atala.

Liburuarekin batera, irudiak, dokumentuak eta Jon Gamindek (Bizkaiko Dantzarien Biltzarra) sortutako dokumental bat biltzen duen DVD bat eskuratu daiteke.

Liburua salgai dago Durangoko liburudendetan, 15 eurotan.

 Material guzti hauei zabalkundea eman ahal izateko web orri honetan sareratzea dugu helburutzat. Lehenengo emaitzak ikusten ari dira eta zerbitzuen artean dagoen Dokumentategia arloan Durangaldeko 400 postal baino gehiagoz osatutako bilduma ikusgai dago. Garai guztietako postalak dira: zuri-beltzean, kolorez eta margoztuta.

Irudi hauek Durangaldeko eraldaketa ikusteko tresna egokia izan ahal dira. Horregatik animatzen zaituztegu horrelako materialen biltzen laguntzera, zuen etxeetan egon ahal direnak gurera ekarriz eskaneatu ahal izateko.

Orain dela lauzpabost urte Azoka eredu berri bati ekin genion eta guneak sortzen hasi ziren orduan. Ibilbide honetan, 2011an plan estrategikoa onartu genuen eta horren ondorioz, azken guneak sortu ziren.  Hortaz, Azokaren proiektuak  norabide bera izango du. Aurreko urteotan  urratzen hasitako bideari eutsiko dio Gerediaga Elkarteak, sasoi berrietara egokituta, azokari eutsiz, eta  gune guztiak indartuz. Hortaz, koordinazio mahaiak jarraipena edukiko du.  

Etorkizunari  begira jarraituko du  euskal kulturgintzarekin batera Azoka txiki sortu zen hau gure kulturaren erakusleihorik zabalena izan dadin.  Honen barruan “Hiri Azoka” azokaren proiektua da, bere  plan estrategikoan jasota dagoen legez, eta Gerediaga Elkartearen ametsa ere bai.

Helburu horiek lortzeko, hala ere,   sasoi zaila da eta horregatik indar guztiak ondo batuta egon behar direla uste du Gerediaga Elkarteak: elkarlanean jarraituko dugu kultur eragile guzti guztiekin Azoka haundi  hau eraikitzen.

 Aurtengo Azoka arrakastatsua izan da bisitarien aldetik, milaka etorri dira geurera,  baina uste baino  galera ekonomiko handiagoa eduki dugu. Hau guzti hau aintzakotzat hartuta,  Gerediaga Elkarteak erabaki bat baino gehiago hartu behar izan du eta, euren artean, Aiert Goenagari zuzendari kontratua ez berritzea.

Aiert Goenagak Azokaren eredu berria finkatzen ahalegin handiak egin ditu  baina, zoritxarrez,  ez du zintzo jokatu Gerediaga Elkartearekin.  Elkarte txikia da gurea  eta erabaki zaila izan da. Jakitun gara, gainera,  euskal kulturgintzan eragin duen kezka handia izan dela baina erabakia  errespetuz hartzea eskatu gura dugu eta, era berean, urte luze hauetan erakutsitako konfiantzari eustea nahiko genuke.

Ibilbide berri honek egun batez eskualdeko leku enblematikoak erakusten ditu: leku zoragarriak ezagutzeaz gain, bere sorrera, erakundeak eta historia ere ezagutzera ematen du.

Gure eskaintzak baiezko erantzuna izan du eta pozik gaude lehenengoko emaitzekin: 100 pertsona inguru hartu dute parte asteburu bitan antolatutako txangoetan.

Publikoa mota askotakoa izan da: batetik kultur teknikariak, alkateak eta gure bazkideak, bestetik Durangaldeko biztanleak eta azkenik, kanpoko bisitariak, Bilbotik etorritakoak, batez ere.

Denok bat etorri dira irteera honek duen balio historiko-kulturala erantsita adierazten eta eskualdeak gordeta  duen ondasunak azalera ateratzen dituela azpimarratzen.

Ibilbide kultural honen bitartez, eskualdearen leku zoragarriak ezagutzeaz gain, bere sorrera, erakundeak eta historia bazkideei erakutsiko dizkiegu.

Zortzi dira ibilbide honen oinarrizko geldialdiak: Goiuria auzoa (Iurreta), Momoitioko San Juan (Garai), Garaiko elizatea, Gerediaga Foru Zelaia (Abadiño),  Astolako Auzitegia (Abadiño), Muntsaratz dorretxea (Abadiño), San Agustin Etxebarria (Elorrio), eta Elorriko uria.

Gure historian hain garrantzitsua den urteurren hau kontutan izanik, Gerediaga Elkarteak Bizkaiko Batzar Nagusiekin elkarlanean abenduaren 27, 28 eta 29an zenbait ekitaldi antolatu du:

• Abenduaren 27an, 19:30etan San Agustin Etxebarriko elizan Durangoko kondeei gorazarre ekitaldia egingo zaie. Zaragotzako “Los Navegantes” taldearen eskutik 1212ko gertakizunean oinarritutako “Duranguesado: cruce de caminos” musika-antzerki emanaldia izango dugu.

• Abenduaren 28an, 19:30etan Durangoko Kurutzesantu museoan Jon Irazabalek idatzitako “Durangaldea. Historia laburrean” liburuaren aurkezpena

• Abenduaren 29an, 12:00etan Gerediagako Foru Zelaian 800. urteurrenaren oroimen ekitaldia. Ekitaldian Iñaki Garcia Camino jaunak “Durangaldeko Teila” jasoko du.

Herri bakoitzetik etorritako arkeologi-piezak ikusteko aukera izan zuten, bai erakusketa iraunkorrean daudenak, baita bere gordetegian kontserbatzen direnak ere. Museoaren funtzioa ez da bakarrik zabalkundea ematearena, baizik eta Bizkaian topatutako arkeologi-materialak gorde eta babestekoa ere.

Igarotako abuztuan, hain zuzen ere, Iñaki Garcia Camino zuzendaritzapean Garaiko Momoitioko San Juanen egin ziren indusketen 30 urte bete ziren, Durango Merinaldeko Erdi Aroko ikerketen sorrera bihurtuz.

Alkateak eta Gerediaga Elkarteak, ikasle eta herritarren artean, museoak dituen fondoen zabalkundea egiteko beharra ikusi zuten, herri horien iragan historiko eta aurrehistorikoa ezagutu ahal izateko.

-1. Saria          LUNA, Jose Ramón Garciarena (Sodupe-Gueñes)

-2. Saria          TXIKO, Marzel Hualderena (Aldude)

-3. Saria          BIZKAI, Jose Urienena (Abadiño)

-4. Saria          LEZE, Jose Mª Jauregirena (Ilarduia)

-5. Saria          IZAR, Kuan Miurarena (Itxaso)

-6. Saria          SEIKO, Eneko Serranorena (Laudio)

-7. Saria          AZERI, Jorge Oteizarena (Oronoz)

-8. Saria          TTIKI, Antonio Alustizarena (Areso)

-9. Saria          RIKI, Enrique Mendigurenena (Orozko)

-10. Saria        GURE, Jesus Mª Plazaolarena (Arrasate)

-11. Saria        ARGI, Javier Zubiaurrerena (Mutriku)

Txapelketa bukatu ondoren ikusleek luma gorri labeleko oilasko pintxoak eta Errioxako Perez Irazu ardoak dastatzeko aukera izan zuten. "+ Dendak", "Urkiola Landa Garapenerako Alkartea" eta "Gerediaga Elkartea"k Atxondo, Abadiño eta Durangon irailaren 14, 15 eta 16an izan den "Ardi Jaia 2012"ri amaiera emateko artzain, epaimahai, antolatzaile eta hurbildutako lagunek Atz-azpi txokoan Iurretako Eneko Abasolo “Abarkas” eta Markinako Gorka Ostolaza “Potxis” bertsoekin alaitutako herri bazkaria izan zuten.

Datorren ostiralean, irailak 7, arratsaldeko 19,00etan Gernikako Andra Mariaren elizan oroimenezko meza izango da.

Klaus Niebel Berlinen 1937an jaio zen. 1960an gaztelaniaz ikasten hasi zen eta Gernikara etorri zen, lehenengo aldiz. 1975a geroztik Gernika udako txoko bihurtu zuen. Euskara ere ikasi zuen eta Koloniako etxean euskal liburutegia eta argazki artxibategia sortu zituen. Besteak beste Euskal Herriko Adiskideen Elkarteko Buletineko eta Euskara aldizkariko kolaboratzailea izan zen.

Elkarte honen zuzendaritza batzordeak, aho batez, sari hau Gerediaga Elkarteari ematea erabaki zuen azkenengo Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokan kultura galegoa ohorezko gonbidatu izendatzeagatik.

Azokan Galizia izan zuen oihartzuna kontutan izan zuen “Irmandade de Centros Galegos en Euskadi”, Gerediaga Elkartea saritzerako orduan. Durangon aurrera eraman zen egitaraua ikusita, azkenengo urteetako kultura galegoaren adierazpenik nagusiena Euskadin izan zela ondorioztatu zuten. Sarrera hitzalditik, Anton Reixak “Galizia somos todos” izenburupean, amaiera ekitaldira arte Acrobatak talde galegoaz, asko izan ziren Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokara bertaratu ziren idazle galegoak: Pere Tobaruela, Concha Blanco, Ledicia Costas eta Xose Estevez, besteak beste.

Bertan, Jon Gaminderen koordinaziopean, Iñaki Irigoien (folklore ikerlaria eta Bizkaiko Dantzarien Biltzarrako kidea), Emilio Xabier Dueñas (Eusko Ikaskuntzako folklore arloko presidentea), Alberto Santana (Bizkaiko Foru Aldundiko Ondare Saileko teknikoa) eta Oier Araolaza (kazetaria eta folklorearen ikerlaria) ezbaiko egoerari buruz hitz egin zuten.

Lau mahaikideak bat etorri ziren hain gurea den adierazpen honen aurrera begirako ikuspuntu baikorrean.

Emilio Dueñasek dantza autoktonoaren kontzeptuko azalpenak, sarrera gisa,eman ondoren, dantza euskal identitatearen ikurra bihurtu dela azpimarratu zuen Iñaki Irigoienek eta baita zentzu honetan ere mintzatu zen Oier Araolaza, gizarte aldaketei lotutako dantzaren bilakaera aipatuz.

Luze jardun zuten partaideek erakundeetatik eramaten ari den politikari buruz eta Alberto Santanaren iritziari jarraituz, ondare inmaterial babesteko martxan jarri diren egitasmoetan dantza zuzen sartzen delarik, etorkizuna bermatuta dagoela ondorioztatu zuten.

Dantzazaleek eta baita kulturaren egoeraz kezkatuta badiltzanok, ekainaren 14an arratsaldeko 19,30etatik aurrera Ibarretxe Kultur Etxean, zita bat daukate.

Mahai inguru honetan herriko dantzen egoera eta etorkizunari buruz mintzatuko da. Hona hemen partehartzaileei galderak:

1.- Euskal dantza autoktonoaren oraina eta etorkizuna

2.- Zuen ustez, euskal dantza bere ohiko toki eta unetan dantzatzearekin nahikoa da edo beste esparru batzuetara zabaldu behar da? Ohiko formatuetatik beste forma batzuetara bilakatu behar da bizirik irauteko?

3.- Zer uste duzue bere dantzak inori ez erakusteko zenbait tokitan hartu den erabakiari buruz?

4.- Eramaten ari den politikak dantzaren iraupena bermatzen du?

5.- Zelan ikusten duzue erakundeek euskal dantza ondare inmaterialtzat hartzeko duten joera?

6.- Zer iruditzen zaizue Nafarroako Gobernuak zenbait dantza napar ondare kulturala bezala aitortzea?

7.- Zer deritzezue, erakundeen aldetik, euskal dantzari laguntza-motei?

8.- Nola ikusten duzue talde autoktonoen etorkizuna, neofolklore berritzailearen aurrean (euskal folklorean oinarritutako koreografia eta antzezpenak)? Nahastea sortu ahal da?

PARTAIDEAK HAUEK IZANGO DIRA:

• Iñaki Irigoien (folklore ikerlaria eta Bizkaiko Dantzarien Biltzarrako kidea)
• Emilio Xabier Dueñas (Eusko Ikaskuntzako folklore arloko presidentea)
• Alberto Santana (Bizkaiko Foru Aldundiko Ondare Saileko teknikoa)
• Oier Araolaza (Folklorearen ikerlaria)

Dantzaroa kalejira batekin hasiko da 19,00etan Udaletxetik Ezkurdira. 19:30ean dantzen agerraldiaz gozatzeko aukera izango dugu, Ezkurdin, eguraldiak uzten badu eta bestela Andra Mariko elizpean: mutilek banangoa, makiljokoa eta txotxongiloa, gero neskekin batera, zinta dantza, estanpa eta arku dantza egingo dute.

Dantzarora girotzeko, amaieran, Kalitatea fundazioaren eskutik, oilasko errea dastatzeko aukera egongo da.

Durangaldeko folklorea kalera

Gerediaga Elkarteak, aurten folkloreari beste bultzada bat emateko asmoz "Durangaldeko folklore egunak" zikloa antolatu du ekaina eta uztaila bitartean.

• Ekainak 14: Mahai Ingurua “Dantza autoktonoen ezbaiko egoera” Iurretan    
• Ekainak 21: Zine emanaldia “Berrizko dantzariak” Berrizen
• Ekainak 26: Barriketaldia “Durangaldeko gaita eta gaiteroen istorioak” (Jon Gaminde Terraza) Mañarian  
• Uztailak 5: Zine emanaldia “Abadiñoko dantzariak” Abadiñon
• Uztailak 14: Ezpatadantzari eguna Otxandion

Karmele Esnal Zulaika Orion jaio zen, 1932ko abenduaren 20an. Umetan joan zen, senideekin batera,  Donostiara bizitzera, eta bertan eman zituen ondorengo urte guztiak. 1950eko hamarraldian amaren aholkuak jarraituz maistra-ikasketak egin zituen, eta euskarazko irakaskuntzan hasi zen Elbira Zipitria aitzindariaren eskutik. 1955ean bere lehenengo ikastola sortu zuen Donostiako Amara Zaharra auzoan. Handik hamar urtera, Donostiako Santo Tomas Lizeoan hasi zen lanean.

Ramon Saizarbitoria eta Xabier Lete, besteak beste, izan zituen lagun, Zeruko Argia aldizkarian lan egin zuen "Maribeltz" ezizenaz, baita Panpin haurrentzako aldizkarian eta Arrate Irratian ere. 1997an erretiroa hartu zuelarik, hainbat urteren buruan egindako lanaren ordaina hainbat sarirekin jaso zuen: 1998an Ohorezko Euskaltzain eta Euskal Idazleen Elkarteko ohorezko bazkide izendatu zuten eta 1999an Abbadia Saria jaso zuen.

Aste guztian zehar, igandera arte, Mañariako kutur etxean “Guda zibila Durangaldean” izeneko erakusketa, goizez eta arratsaldez, zabalik egongo da. Erakusketa honetan 1936ko uztailaren 18tik 1937ko maiatzaren 23ra bitartean gure eskualdean izandako gertaera historikoen berri ematen da: Gerraren aurrekariak, Otxandio eta Durangoko bonbardaketak, marxoaren 31ko eraso orokorra, Saibigain eta Intxortako gudaldiak, Mañariaren erorialdia eta abar.

Asteartean, maiatzak 15, Gerediaga elkarteak Durangoko bonbardaketari buruz egindako dokumentala eta Iban Gorritiren “Kantatzen ez duen herria, herri hila da” filmazioa  proiektatuko dira liburutegian.

Bestaldetik, maiatzaren 19an eguerdiko 12:30etan, negu bortitzean harri artean askatasun ametsa bizirik iraunarazi zuten gizon eta andreei·Mañariako herriaren oroimen ekitaldia burutuko da.

Hau izango da ekitaldiaren programa, Mañariako udaletxean:

-Askatasunaren alde eta faxismoaren aurka burrukatutako gizon eta andreen oroimenezko plakaren desestaltzea

-Batzar Aretoan agintarien hitzak

-Jon Irazabal historiagilearen mintzaldia “Mañaria gerra garaian”

-Bukatzeko, luntxa eskainiko da.

Publiko orokorrari zabaldutako ekitaldi bat izango da, baina protagonista nagusiak lekukoak izango dira.

Lau egunez euskal liburuak, cdak eta jokoak kaleratzen dira Ermuan eta Gerediagak elkarteaz gain, Durangaldeari buruzko argitalpenak ezagutzera emateko aukera paregabea izaten du. Bertan, gurekin batera, bi argitaletxe nagusi eta Ermuko bi dendariek parte hartzen dute eta baita Euskal Birusa, Badihardugu elkartea eta Ermuko Udal Liburutegia ere.

Azoka, Ermuko Kardinal Orbe plazan kokatuta egoten da ordutegi honetan:

Goizeko 11etatik 14:00etara eta arratsaldeko 16:30etik 20:30era ostegun eta ostiralean eta 11:00etatik 14:00etara eta arratsaldeko 17:00etatik 21:00etara asteburuan.

Berarekin lotuta, hainbat ekitaldi egiten dira: ipuin kontalariak, gazteentzako idazleekin solasaldiak, kantaldiak,….